Veelgestelde vragen over Mostar

Twee tot drie dagen volstaan om de Stari Most, de wijk Kujundžiluk en de Koski Mehmed-Paša-moskee rustig te bezoeken en er ook een dagtocht naar Blagaj of de watervallen van Kravice bij te nemen. Wie ook West- en Oost-Herzegovina wil verkennen, met Počitelj, Ljubuški en Trebinje, rekent beter op vier tot vijf dagen. Veel reizigers bezoeken Mostar echter als dagtocht vanaf de Adriatische kust en zien dan enkel het centrum in vier tot vijf uur. Voor wie de stad en de omliggende natuur wil combineren, is minstens een overnachting de praktische ondergrens.

April, mei, september en oktober bieden het beste evenwicht tussen mild weer en minder drukte rond de Stari Most. Juli en augustus zijn het drukst en het heetst, met temperaturen die geregeld boven de 35 graden Celsius uitkomen. De winter is rustig en koel, met kans op sneeuw in hoger gelegen delen van Herzegovina zoals de Čvrsnica en de Prenj, terwijl sommige toeristische diensten dan minder frequent draaien. De lente is bovendien het moment waarop de Buna en de Neretva het meeste water voeren, wat de tekija van Blagaj en de Kravice-watervallen extra indrukwekkend maakt.

In juli en augustus klimt de temperatuur in Mostar doorgaans naar 35 tot 40 graden Celsius, met pieken die in het verleden richting de 40 graden gingen. De stad ligt in een kom tussen kale kalksteenheuvels, waardoor de warmte 's avonds maar traag wegtrekt. De meeste bezoekers plannen hun bezoek aan de Stari Most vroeg in de ochtend of laat in de namiddag en zoeken overdag verkoeling bij de Buna-bron in Blagaj of de Kravice-watervallen, waar zwemmen is toegestaan. Wie in de zomer komt, doet er goed aan voldoende water mee te nemen, aangezien schaduw in de oude stad schaars is.

Vanaf Dubrovnik of Split is een dagtocht technisch mogelijk, maar de busrit alleen al kost al snel drie tot vier uur per richting, waardoor er netto maar vier tot vijf uur in Mostar zelf overblijft. Wie enkel de Stari Most en de bazaar van Kujundžiluk wil zien, kan zich tot een dagtocht beperken.

Een overnachting van een of twee nachten geeft echter ruimte voor Blagaj, Počitelj of de Kravice-watervallen zonder de klok tegen te hebben, en avondbezoeken aan de brug bij zonsondergang zijn zonder dagtochtgroep veel rustiger.

Prijzen voor georganiseerde dagtochten vanaf de kust liggen doorgaans tussen 60 en 120 USD per persoon, terwijl een middenklasse overnachting in Mostar zelf vaak 40 tot 80 USD per nacht kost.

De dichtstbijzijnde internationale luchthaven met regelmatige lijnvluchten is die van Sarajevo, op ongeveer twee tot twee en een half uur rijden van Mostar. Dubrovnik in Kroatie ligt qua rijtijd vergelijkbaar dichtbij, doorgaans twee tot drie uur, en wordt in het hoogseizoen door veel meer maatschappijen bediend. Split, eveneens in Kroatie, ligt op drie tot vier uur en is een populair alternatief vanwege goedkope zomervluchten. De keuze hangt vooral af van het vluchtaanbod op het moment van boeken, niet van een vaste voorkeur voor een van de drie.

Mostar heeft een eigen internationale luchthaven, maar die kent in de praktijk weinig tot geen geregelde lijndiensten en draait vooral op seizoensgebonden charters, vooral rond de bedevaart naar Međugorje. De meeste reizigers plannen daarom niet op een rechtstreekse vlucht naar Mostar zelf. Sarajevo, Dubrovnik en Split bieden een veel stabieler aanbod aan lijnvluchten het hele jaar door. Wie toch een vlucht naar Mostar vindt, controleert de dienstregeling best kort voor vertrek, aangezien routes van seizoen tot seizoen wisselen.

Er rijden meerdere keren per dag bussen tussen Sarajevo en Mostar, met een reistijd van ongeveer twee tot twee en een half uur over een weg door de bergen van Centraal-Bosnie. Er is ook een treinverbinding, trager maar landschappelijk fraai, die er doorgaans twee en een half tot drie uur over doet. Een busticket kost meestal 10 tot 15 USD, de trein ligt in een vergelijkbare orde van grootte. Een huurauto of privétransfer kost meer, doorgaans 60 tot 100 USD voor de rit, maar geeft de vrijheid om onderweg te stoppen in Konjic of bij het Jablaničko jezero.

De rit van Dubrovnik naar Mostar duurt met de bus doorgaans drie tot vier uur, afhankelijk van de wachttijd bij de grensovergang met Bosnie en Herzegovina. Er rijden dagelijks meerdere busverbindingen, met tickets die meestal 20 tot 35 USD kosten. Georganiseerde dagtochten vanaf Dubrovnik nemen doorgaans ook Kravice of Počitelj mee en kosten 60 tot 100 USD per persoon. Een privétransfer of huurauto is sneller en flexibeler, maar ligt met 100 tot 180 USD voor de rit aanzienlijk hoger in prijs.

Ja, wie vanuit Dubrovnik, Split of Kotor naar Mostar reist, steekt minstens een landsgrens over, aangezien Bosnie en Herzegovina een apart land is buiten de Europese Unie. Reizigers uit de EU, het VK en de VS passeren doorgaans zonder visum, enkel met een geldig paspoort of, voor EU-burgers, vaak ook een identiteitskaart. Bij drukte in het hoogseizoen kan de wachttijd aan de grens oplopen tot een uur of meer, vooral bij Neum, de enige plek waar Bosnie aan zee grenst. Georganiseerde tochten houden doorgaans al rekening met deze wachttijd in hun planning.

De officiele munt in Mostar en de rest van Bosnie en Herzegovina is de convertibele mark, afgekort KM of BAM, die vast gekoppeld is aan de euro tegen een koers van ongeveer 1,95583 KM per euro. Contant geld in KM blijft de meest gangbare betaalwijze op markten, in kleinere restaurants en voor taxi's. In toeristische zaken en bij touroperators wordt de prijs vaak ook in euro of Amerikaanse dollar vermeld, maar de daadwerkelijke afrekening gebeurt meestal in KM. Het is aan te raden voor kleine uitgaven steeds wat KM achter de hand te houden.

In veel toeristenzaken rond de Stari Most, bij excursies en in hotels wordt euro in de praktijk geaccepteerd, maar de gehanteerde wisselkoers is lang niet altijd voordelig. Kleinere winkels, marktkramen en lokale restaurants buiten het toeristische centrum verwachten doorgaans betaling in de lokale convertibele mark. Wisselgeld krijg je bovendien vaak terug in KM, niet in euro. Voor het beste tarief wisselt men euro's het best bij een bank of wisselkantoor in de stad, of haalt men KM rechtstreeks van een geldautomaat.

Geldautomaten zijn ruim aanwezig in het centrum van Mostar, rond de Stari Most en bij de grotere winkelstraten, en de meeste accepteren internationale bank- en creditcards. Buiten de stad, in kleinere plaatsen als Blagaj, Počitelj of Stolac, is het aanbod veel schaarser en soms afwezig.

Opnamekosten van de eigen bank komen bovenop een kleine lokale vergoeding, wat een opname van 100 tot 200 USD in een keer voordeliger maakt dan meerdere kleine opnames.

Het is verstandig om vooraf voldoende contant geld op te nemen wanneer een dagtocht naar landelijke gebieden van Herzegovina op de planning staat.

Een lokale prepaid simkaart is eenvoudig te kopen bij kiosken en telecomwinkels in Mostar, meestal voor 10 tot 20 USD inclusief enkele gigabytes aan data. Een paspoort is doorgaans verplicht bij registratie van de simkaart. Wifi is wijdverspreid in hotels, cafés en restaurants rond de oude stad, meestal gratis voor klanten. Buiten de stad, in bergachtige gebieden zoals rond de Prenj of Blidinje, is het mobiele netwerk minder betrouwbaar, dus wie daar op verkenning gaat, downloadt beter vooraf offline kaarten.

Creditcards worden algemeen geaccepteerd in hotels, grotere restaurants en bij georganiseerde excursies in Mostar. Kleinere eetgelegenheden, marktkramen en taxi's werken echter vaak uitsluitend met contant geld in KM. Sommige zaken rekenen bovendien een kleine toeslag aan bij betaling met kaart. Om verrassingen te vermijden is het verstandig steeds wat contant geld bij de hand te hebben, vooral bij bezoeken aan Blagaj, Počitelj of de Kravice-watervallen.

Ja, de oude stad van Mostar rond de Stari Most is compact en volledig te voet te verkennen, met de belangrijkste bezienswaardigheden - de wijk Kujundžiluk, de Koski Mehmed-Paša-moskee en de huizen Bišćević en Muslibegović - allemaal binnen tien tot vijftien minuten lopen van elkaar.

De straten zijn er wel geplaveid met gladde kasseien, wat bij regen of met minder stevig schoeisel lastig kan zijn. Wie ook de Bulevar, de vroegere frontlinie, of de heuvel Hum wil bezoeken, moet rekenen op een langere wandeling of eigen vervoer.

Voor het grootste deel van een dagbezoek volstaat echter gewoon te voet gaan.

Een huurauto is niet strikt noodzakelijk voor Mostar zelf, maar wel sterk aan te raden om West- en Oost-Herzegovina te verkennen, aangezien plaatsen als Ljubuški, de Kravice-watervallen of Trebinje slechts beperkt met openbaar vervoer bediend worden.

Een compacte huurauto kost doorgaans 25 tot 45 USD per dag, exclusief brandstof. Georganiseerde dagtochten met minibus zijn een alternatief voor wie liever niet zelf rijdt, met prijzen van 40 tot 90 USD per persoon afhankelijk van de bestemming.

Wie zich beperkt tot Mostar, Blagaj en Počitelj, kan zich vaak ook behelpen met lokale bussen of een privétransfer voor een enkele dag.

Binnen Mostar zelf rijden stadsbussen, maar de frequentie is beperkt en de meeste bezoekers verkennen het centrum gewoon te voet. Taxi's zijn ruim beschikbaar en relatief goedkoop, met een korte rit binnen de stad doorgaans voor 3 tot 6 USD. Voor uitstapjes buiten de stad, zoals naar Blagaj of Počitelj, rijden er lokale minibussen, al is de dienstregeling niet altijd betrouwbaar of goed aangegeven. Voor wie op een vast schema wil reizen, blijft een georganiseerde excursie of privétransfer de meest voorspelbare optie.

Zonder eigen auto zijn georganiseerde dagtochten met minibus de eenvoudigste manier om bestemmingen als de Kravice-watervallen, Blagaj, Počitelj of Međugorje te bereiken, met prijzen die doorgaans tussen 25 en 60 USD per persoon liggen.

Lokale bussen bedienen sommige van deze plaatsen ook, maar met een beperkte en soms onbetrouwbare dienstregeling. Een privétransfer met chauffeur is duurder, doorgaans 60 tot 120 USD voor een halve dag, maar biedt meer flexibiliteit qua tijdstip en stops.

Liften of te voet gaan is voor de meeste van deze bestemmingen geen realistisch alternatief gezien de afstanden.

Mostar is een veilige bestemming voor toeristen, met misdaadcijfers die lager liggen dan in de meeste West-Europese steden, en de oude stad rond de Stari Most kent een zware toeristische en politionele aanwezigheid.

Zakkenrollerij komt sporadisch voor in drukke zomerperioden, vooral rond de brug en de bazaar van Kujundžiluk. De littekens van de oorlog van 1992-1995 zijn nog zichtbaar in kogelgaten en verwoeste gebouwen, vooral langs de Bulevar, maar dit vormt geen actueel veiligheidsrisico voor bezoekers.

Het grootste praktische gevaar is oververhitting in de zomer en gladde kasseien bij regen, niet criminaliteit.

Ja, delen van Bosnie en Herzegovina, waaronder gebieden in Herzegovina, bevatten nog altijd niet-geruimde landmijnen uit de oorlog van 1992-1995, al zijn de toeristische centra van Mostar en de belangrijkste bezienswaardigheden volledig geruimd en veilig.

Het risico concentreert zich in afgelegen landelijke of beboste zones, vaak gemarkeerd met rood-witte borden met het woord MINE. Bezoekers wordt met klem aangeraden nooit van gemarkeerde paden af te wijken bij wandelingen in het achterland, bijvoorbeeld rond de Prenj of Blidinje.

Georganiseerde excursies en officiele wandelroutes houden hier al rekening mee en vermijden risicozones.

Lokale duikers springen dagelijks van de Stari Most, een sprong van ongeveer 24 meter in de Neretva, en vragen daarvoor een kleine bijdrage van toeschouwers, doorgaans 5 tot 10 USD per foto of filmpje.

Toeristen kunnen in de praktijk ook springen, maar enkel na training bij de lokale duikersclub, die de sprong tegen betaling begeleidt, meestal voor 30 tot 50 USD. Een sprong zonder die begeleiding en training wordt sterk afgeraden vanwege het risico op verwondingen door een verkeerde landing.

Het officiele duikseizoen, wanneer de club actief begeleidt, loopt doorgaans van eind juni tot begin september.

Ja, kraanwater in Mostar is veilig om te drinken en wordt gevoed door bronnen in de omliggende bergen, wat het ook fris van smaak maakt. De meeste restaurants serveren standaard kraanwater bij de maaltijd zonder extra kosten. Buiten de stad, bij bronnen zoals die van de Buna in Blagaj, wordt water rechtstreeks uit de natuur niet aanbevolen om te drinken zonder filtering. Gebotteld water is overal verkrijgbaar voor wie toch liever daarvoor kiest, doorgaans voor minder dan 1 USD per fles.

De oorspronkelijke Stari Most werd in 1566 gebouwd in opdracht van de Ottomaanse sultan Süleyman de Grote, naar ontwerp van de architect Mimar Hajruddin, en verving een eerdere hangbrug over de Neretva. De brug verbond eeuwenlang de twee stadshelften en gaf Mostar zijn naam, afgeleid van de bruggenwachters, de mostari.

Op 9 november 1993 werd de brug tijdens de oorlog in Bosnie en Herzegovina door beschietingen vernietigd, een symbolisch verlies dat wereldwijd weerklank vond.

De brug werd nadien met dezelfde technieken en materialen als in de zestiende eeuw herbouwd en op 23 juli 2004 heropend, waarna de historische kern van Mostar in 2005 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst kwam.

Nee, de brug die vandaag over de Neretva staat, is een reconstructie: het origineel uit 1566 werd op 9 november 1993 tijdens de oorlog volledig vernield.

De heropbouw, voltooid en heropend op 23 juli 2004, gebruikte zoveel mogelijk dezelfde Ottomaanse bouwtechnieken, en een deel van de originele stenen werd na de vernieling uit de Neretva opgevist en waar mogelijk hergebruikt.

Ondanks dat het om een reconstructie gaat, erkende UNESCO de historische en symbolische waarde van de brug en de oude stad door ze in 2005 op de Werelderfgoedlijst te plaatsen. Voor bezoekers blijft de Stari Most daardoor zowel een authentiek als een gereconstrueerd monument tegelijk.

Ćevapi, kleine gegrilde worstjes van gehakt vlees geserveerd in somun-broodjes met ui, zijn het bekendste lokale gerecht en kosten doorgaans 5 tot 10 USD per portie. Burek, een gevulde filodeegtaart met vlees, kaas of spinazie, is een populair ontbijt of tussendoortje en kost meestal 2 tot 5 USD.

Op wijngebied is de streek rond Čitluk bekend om de witte Žilavka en de rode Blatina, twee inheemse druivenrassen die op degustaties doorgaans 20 tot 40 USD per persoon kosten.

Sterkedrank in de vorm van rakija, een gedistilleerde vruchtenbrandewijn, wordt traditioneel als aperitief geserveerd en is in bijna elk restaurant verkrijgbaar.

Ja, bij het bezoeken van moskeeen in Mostar, zoals de Koski Mehmed-Paša-moskee, worden schouders en knieen bedekt verwacht voor zowel mannen als vrouwen. Vrouwen krijgen bij de ingang doorgaans een sjaal aangeboden of te huur om het hoofd te bedekken, mocht dat nodig zijn. Schoenen moeten worden uitgetrokken voor het betreden van het gebedsgedeelte, terwijl de minaret en de binnenplaats meestal zonder die beperking te bezoeken zijn. De toegang tot de moskee inclusief minaret kost doorgaans 4 tot 8 USD.

De watervallen van Kravice vormen een amfitheater van 25 tot 28 meter hoge cascades op de rivier de Trebižat, ongeveer 40 kilometer ten zuidwesten van Mostar.

In de zomer is zwemmen in het natuurlijke bekken onder de vallen toegestaan en erg populair, terwijl het debiet in het voor- en najaar veel groter en spectaculairder is maar te koud om in te zwemmen.

Georganiseerde dagtochten vanuit Mostar kosten doorgaans 25 tot 50 USD per persoon, terwijl een huurauto de rit in ongeveer 45 minuten tot een uur aflegt. Toegang ter plaatse kost meestal 5 tot 10 USD per persoon, met extra kosten voor parkeren in het hoogseizoen.

Kravice is veruit de bekendere en drukker bezochte waterval, een breed amfitheater van tientallen meters op de Trebižat waar zwemmen toegelaten is en waar in het hoogseizoen honderden bezoekers tegelijk komen.

Koćuša, bij Ljubuški, is kleiner en veel minder bezocht, met een rustiger, groener decor en minder toeristische infrastructuur eromheen. Beide liggen in dezelfde regio, West-Herzegovina, op een kwartier tot twintig minuten rijden van elkaar, waardoor sommige dagtochten ze combineren.

Wie drukte wil vermijden maar toch een indrukwekkende waterval wil zien, kiest vaak voor Koćuša in plaats van Kravice.

Međugorje is een dorp in West-Herzegovina waar zes lokale jongeren in 1981 verschijningen van de Maagd Maria zouden hebben gezien, wat sindsdien miljoenen katholieke pelgrims uit de hele wereld heeft aangetrokken.

De heuvels Podbrdo, waar de eerste verschijning plaatsvond, en Križevac, met een groot betonnen kruis op de top, zijn de belangrijkste bedevaartplekken en vragen een klim van 30 tot 60 minuten over rotsachtig terrein.

De katholieke kerk heeft de authenticiteit van de verschijningen nooit officieel bevestigd, wat de bedevaartstroom niet heeft afgeremd. Georganiseerde dagtochten vanuit Mostar naar Međugorje kosten doorgaans 20 tot 40 USD per persoon.

De watervallen van Kravice, op ongeveer drie kwartier rijden, zijn de populairste dagtocht vanuit Mostar, vooral in de zomer om te zwemmen. Blagaj, met zijn tekija aan de bron van de Buna, ligt op nog geen half uur en combineert religieus erfgoed met een spectaculaire natuurlijke locatie onder een steile rotswand.

Počitelj, een goed bewaard Ottomaans vestingstadje, en Međugorje, het bedevaartsoord, worden vaak samen met Kravice in een dagtocht van 25 tot 50 USD per persoon aangeboden.

Voor wie meer tijd heeft, zijn Trebinje in Oost-Herzegovina en Konjic met zijn bunker D-0 ARK verder weg gelegen maar het uitstapje waard, elk op ongeveer anderhalf tot twee uur rijden.